Geurende handjes

En dan gaan de voetjes de lucht in!

Door Eric Bieze – Column in WorldwideSnoezelen

Wat is snoezelen toch een mooie sensorische activiteit. Het is op veel verschillende manieren toe te passen bij mensen met uiteenlopende fysieke en mentale beperkingen. Van jong tot oud, van 0 tot 99 jaar, en in allerlei prikkelarme ruimtes: een slaapkamer, snoezelkamer, woonkamer of op een dagbestedingslocatie.

Al vele jaren werk ik als snoezel- en massagetherapeut met mensen met verschillende beperkingen, waaronder autisme, dementie en verstandelijke beperkingen. Tijdens mijn werk gebruik ik onder andere hand- en voetmassage als laagdrempelige manier om ontspanning en plezier te bieden.

Voor mij is snoezelmassage veel meer dan alleen massage. Masseren is communiceren.

Een andere vorm van aanraking

Snoezelmassage is ooit begonnen als activiteit voor mensen die rolstoelgebonden waren en niet konden deelnemen aan de grotere activiteiten of vrijetijdsclubs, zoals knutsel-, handwerk- en muziekactiviteiten.

Deze mensen kenden vooral de aanrakingen die bij de dagelijkse zorg horen. Een massage van de handen of voeten was iets anders: een nieuwe ervaring en een andere vorm van aanraking.

Het bleef echter niet bij deze groep. Al snel kwamen er mensen met verschillende ondersteuningsbehoeften bij. De activiteit groeide uiteindelijk uit tot een dagelijkse bezigheid waar veel bewoners op hun eigen manier zichtbaar van genieten.

Het mooie is dat zij tijdens de massage niets hoeven. Ik kom niet om iets van hen te vragen of te verwachten. Ik kom voor ontspanning en plezier.

Verrassende reacties van bewoners

De reacties van bewoners blijven mij iedere keer weer verrassen.

Waar ik ook kom, op een dagbesteding of woonlocatie, gaan de voetjes soms letterlijk én figuurlijk de lucht in: kom maar op!

Teamleden vertellen mij regelmatig dat ze verbaasd zijn over wat ze zien. Soms laat iemand die normaal gesproken nauwelijks iemand aan de voeten laat komen, bij mij ineens de voeten ontspannen aanraken en masseren.

Een mooi voorbeeld is een bewoonster die verhuisde van een woonlocatie in de stad naar een andere woning op de hoofdlocatie van de zorginstelling.

Een verzorgster die haar begeleidde, zag mij daar bezig met  de snoezelmassage en zei verbaasd:

"Dat gaat ze toch niet toelaten? Wij mogen niet eens aan haar voeten komen om ze af te drogen of haar nagels te knippen. Haar ouders mogen dat ook niet."

Een paar weken later was ik op haar dagbesteding bezig met massage. Ze zat te kijken naar wat ik deed.

De volgende keer dat ik kwam, legde ze een schoen op mijn schoot. Ze wilde dat ik haar schoen uitdeed.

Natuurlijk heb ik rustig gekeken of ze dit echt wilde en heb ik haar stap voor stap de gelegenheid gegeven om de massage opnieuw te ervaren. Later vroeg ik een begeleidster of zij een foto wilde maken voor haar ouders.

Die waren enorm verrast. Ze konden nauwelijks geloven dat ik haar voeten mocht masseren.

Tegenwoordig vraagt zij, wanneer ze mij ziet, in gebarentaal om de massage. Ze wijst naar haar voeten.

Dat vind ik prachtig.

Wanneer lichaamstaal gaat spreken

Een andere cliënt is rolstoelgebonden en kan niet praten. Hij liet door op zijn knieën te tikken weten dat hij ook graag gemasseerd wilde worden.

Zijn begeleidster vertelde dat hij een pedicure met apparatuur en het bijbehorende geluid niet prettig vond. Bij de snoezelmassage was dat anders.

Wanneer hij mij ziet, tikt hij inmiddels op zijn knieën om duidelijk te maken wat hij wil.

Dat zijn voor mij belangrijke momenten. Niet omdat iemand het met woorden vertelt, maar omdat iemand op zijn eigen manier communiceert.

Masseren is communiceren

Mensen met wie ik werk kunnen beperkingen hebben in wat zij kunnen doen en laten, in horen, ruiken, zien, bewegen of praten. Sommigen kunnen helemaal niet praten.

Maar dat betekent niet dat zij niet communiceren.

Tijdens een massage let ik daarom voortdurend op lichaamstaal. Hoe kijkt iemand? Verandert de gezichtsuitdrukking? Wordt de ademhaling rustiger? Zie ik een ontspannen blik, een geeuw of een zucht?

Dat zijn signalen die mij kunnen vertellen hoe iemand de aanraking ervaart.

Tijdens de massage zit ik bijna altijd op de grond. Ik probeer mij letterlijk en figuurlijk aan te passen aan het niveau en de belevingswereld van degene die ik masseer. Dat werkt voor mij prettig en geeft de ander vaak rust en weinig extra prikkels.

Het lichaam vertelt soms meer dan woorden ooit kunnen vertellen.

Wat teams mij vertellen

Een begeleider die nachtdienst draaide op een woonlocatie vertelde mij eens:

"Ik kan merken dat jij geweest bent."

Ik vroeg natuurlijk: "Hoe merk je dat dan?"

Hij vertelde dat de bewoners volgens hem beter sliepen en minder vaak wakker werden.

Op een gedrag- en structuurgroep vertellen begeleiders mij eveneens dat cliënten na een massage anders in hun energie zitten en meer ontspannen lijken.

Dit zijn mijn ervaringen uit de praktijk en de observaties die cliënten, begeleiders en ikzelf doen. Ze zijn waardevol, maar iedere persoon reageert natuurlijk op zijn of haar eigen manier.

Geur als extra prikkel

Naast aanraking gebruik ik soms ook geur als onderdeel van de snoezelervaring. Ik wissel regelmatig de geur van de massageolie, bijvoorbeeld passend bij de seizoenen.

Zo ontstaat naast de tastprikkel ook een geurprikkel.

Bij het gebruik van etherische oliën is het belangrijk om rekening te houden met de individuele situatie van een cliënt. Bij mensen met bijvoorbeeld epilepsie of hoge bloeddruk moet zorgvuldig worden gekeken wat passend en veilig is. Ook overleg met betrokken zorgprofessionals kan daarbij belangrijk zijn.

Ook familie en begeleiders mogen ervaren

Ik laat teamleden van woningen en dagbestedingen en soms ook familieleden graag zelf ervaren wat een massage kan doen.

Dat vind ik belangrijk.

Cliënten kunnen immers niet altijd vertellen hoe zij een aanraking ervaren of wat een massage met hen doet. Wanneer een begeleider of familielid zelf de ervaring heeft meegemaakt, ontstaat soms een ander begrip voor wat zo'n moment kan betekenen.

En eerlijk gezegd: ook zij ervaren regelmatig ontspanning of merken dat ze nieuwe energie krijgen.

Puur en authentiek

Wat ik zo bijzonder vind aan de mensen met wie ik werk, is hun puurheid en authenticiteit.

Zij hoeven niet te vertellen dat ze genieten. Soms zegt een blik genoeg.

Een ontspannen gezicht.

Een zucht.

Een geeuw.

Een voet die vanzelf naar je toe komt.

Een handgebaar.

Een tikje op de knieën.

Of simpelweg een schoen die op je schoot wordt gelegd.

Voor mij zijn dat allemaal vormen van communicatie.

Snoezelmassage hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het gaat om aandacht, aanraking, afstemmen en vooral: niets hoeven.

Gewoon even genieten.

En dan gaan de voetjes de lucht in!

Een vrolijke, geurende groet,

Eric Bieze